نقدي بر مجموعه مقالات سروش و گنجي - استراتژی ابولهبی (شماره 1) - حسین کهفی
بسمه تعالي
استراتژي ابولهبي( شماره 1)
نقدي بر مجموعه مقالات سروش و گنجي
بعد از مقالات و مصاحبه هاي آقاي سروش پيرامون بسط تجربه نبوي و عرضي دانستن بخش هاي زيادي از قرآن كريم، مدتي است كه شاگرد ايشان آقاي اكبر گنجي اقدام به نوشتن مقالاتي در جهت تحكيم افكار ايشان در سايت هاي خبري نموده است. سخنان وي داراي موارد متفاوتي است كه از اين پس به همه آنها پاسخ مناسب را خواهيم داد. سخن ايشان اين است كه تمام قرآن عرضي است و تنها تجربه شخصي از يك الهام دروني است كه حضرت رسول اكرم (ص) خود آن را كسب كرده است[1]
او مي گويد حضرت رسول (ص) شاعري بوده است همچون مولوي و سعدي و حافظ[2] و قرآن در سطح يك كتاب شعر است كه از دل حضرت رسول (ص) بيرون آمده نه آنكه از سوي خداوند به او وحي شده باشد[3] و اگر رسول اكرم (ص) راستگو هم باشد، مشاهدات و تجربه هاي دروني او وهم خود اوست در عالم واقعي كاذب است و چنين چيزهايي وجود ندارد و نظرات پيامبر در مورد جهان واقعي كذب است،[4] و اصولاً قرآن متعلق به دوران تاريخي زمان خود است و كارايي براي دوران هاي بعدي خود را از دست داده است.[5] او مي گويد داستان هاي تاريخي قرآن كه بخش عظيمي از آيات را به خود اختصاص داده است اسطوره است و متعلق به اساطيري است كه در همان دوران در فرهنگ مردم وجود داشته است.[6] البته مطالب ديگري نيز در مجموعه مقالات ايشان مطرح گرديده كه در موقعيت خاص خود آنها را مطرح و بررسي خواهيم كرد.
چنين سخناني بر عليه قرآن و حضرت رسول اكرم (ص) سابقه تاريخي دارد و با آغاز نبوت ايشان آغاز شده است. اين گونه مبارزه كلامي از ديد قرآن پنهان نبوده است و اصولاً قرآن چنين معارضه هايي را كه بر عليه حق صورت مي گيرد متعلق به زمان خود نمي داند و آن را ريشه دار و با سابقه بسيار طولاني در تاريخ اديان مي داند و معتقد است كه در تاريخ نهضت انبيا همه پيامبران در دوران نبوت خود با يك چنين مخالفت هايي مواجه بوده اند. با توجه به وسعت آياتي كه در سراسر قرآن پيرامون موارد فوق آمده است به نظر مي رسد كه بيان اين گونه نظرات و شيوه هاي مخالفت، ريشه در ابعاد پيچيده نفس انساني در بعد فردي و جمعي او دارد زيرا كه به طور يكسان در همه ادوار تاريخ بعثت پيامبران تكرار شده است و قران از اين تكرار تاريخي مخالفت ها، پرده برداشته است كه قبل از پاسخ به اين سوالات به بررسي كوتاهي از آيات قراني در اين زمينه مي پردازيم. در قران سوره هاي بسياري به بيان نظرات مخالفان پيامبران و تجزيه و تحليل اين گونه نظريات اختصاص يافته است كه در زمان حضرت رسول اكرم (ص ) يكي از مخالفان سر سخت ايشان كه همين سخنان را طرح مي كرد ابولهب بوده است. (كه به نام وي سوره اي نيز نازل گرديده است) ابولهب، نمادي است از تمام مخالفين انبيا در طول تاريخ، كه رهبري فكري و تئوريك خاصي را در جنگ با ياران حق به عهده داشته اند و اگر در قران به نام او سوره اي نازل شده است در حقيقت به نام همه ابولهب هاي مخالف انبيا، در گذشته و آينده دين بوده است. سوره هاي زيادي نيز به تشريح استراتژي ابولهبي اختصاص دارد كه يكي از زيباترين و معجزه وار ترين آنها سوره شعرا است كه سراسر اين سوره (نزول آن تقريبا همزمان با نزول سوره لهب بوده است) به تبيين و بيان چگونگي نظرات مخالفان انبيا بزرگي نظير حضرت نوح (ع)، حضرت ابراهيم (ص)، حضرت هود (ع)، حضرت صالح (ع)، حضرت موسي (ع) و ... و خود حضرت رسول اكرم (ص) پرداخته است. نوع مخالفت هاي ابولهبي در تاريخ و رابطه اي كه با نوع ادعاي آنها پيرامون حق دارد به شرح ذيل است:
الف : زماني كه پيامبران اعلام مي كنند كه آنها فرستاده خداوند هستند و از سوي خداوند به آنها وحي مي گردد، آنها را دروغ گو مي نامند و كلاً پيامبري آنها را تكذيب مي كنند.
ب: زماني كه پيامبران به تشريح آنچه كه آنها از عالم واقعي درك كرده اند روي مي آورند و اعلام مي كنند كه جهان عظيمي به غير از اين دنياي فاني در هستي خداوند وجود دارد و بهشت و جهنم و معاد و ملائك و ملكوت و عرش و لوح و قلم و... در هستي هست، آنها را ديوانه و مجنون قلمداد كرده و نظرات آنها را ناشي از جن زدگي و رواني بودن آنها مي دانند.
ج: زماني كه پيامبران براي اثبات نظرات خود به غير از دلايل منطقي و عقلاني اقدام به معجزه و كرامات مي نمايند با مشاهده ي معجزات و كرامات آنها به آنها برچسب جادوگر و ساحر مي زنند.
د: زمانی که پیامبران هشدار می دهند که از تاریخ گذشتگان باید درس گرفت و سرنوشت آنها را که در محدوده ی سنت الهی به پایان رسیده، چراغ هدایت و سرمشق آینده قرار دهند، به آنها می گویند که این سخنان افسانه پیشینیان و اسطوره ای و اساطیری است که فقط به درد تاریخ غیر واقعی زمان خودشان می خورد.
ه: در مورد پیامبر اکرم حضرت محمد(ص) همه ی موارد فوق نیز وارد شده است امّا استراتژی ابولهبی در روند تکاملی خود برچسب جدیدی را به پیامبر اکرم زده است که مختص ایشان است، به دلیل اینکه قرآن معجزه ی کلامی پیامبر اکرم بوده است و این معجزه در کتب آسمانی دیگر پیامبران نبوده است و فقط معجزه ی حضرت رسول است لذا سیستم ابولهبی او را متهم به شاعری کرده و قرآن را شعر می نامد.
در ذیل به بررسی آیات قرآن پیرامون این نوع مخالفتها و بر چسب زدنها در مورد پیامبران و بر چسب شعر و شاعری علاوه بر آنها به پیامبر اکرم (ص) می پردازیم.
اگر بخواهیم ریشه های عمیق تر این جنگ روانی و تبلیغاتی را که مخالفان پیامبران در تاریخ به راه انداخته اند، شناسایی کنیم در می یابیم که عمده مخالفان سر سخت پيامبران، تحت تاثیر نفوذ شیطان و تلقین های شیطانی قرار داشته اند. حضرت مولانا پرده از این راز برداشته است. وی شیطان را مورد خطاب قرار داده و جنگ ها و عذاب ها را نتیجه ی عمل زشت و فتنه های او می داند و می گوید:
قوم نوح از مکر تو در نوحه اند دل کباب و سینه شرحه شرحه اند
عاد را تو باد دادی در جهان در فکندی در عذاب و اندهان
از تو بود آن سنگسار قوم لوط در سیاه آبه ز تو خوردند غوط
مغز نمرود از تو آمد ریخته ای هزاران فتنه ها انگیخته
عقل فرعونی ذکیّ فیلسوف کور گشت از تو نیابید او وقوف
بولهب هم از تو نا اهلی شده بو الحکم هم از تو بو جهلی شده
ای برین شطرنج بهر یاد را مات کرده صد هزار استاد را[7]
الف تکذیب پیامبران
در سوره آل عمران آیه ی 184 می فرماید« فان کذبوک فقد کذب رسل من قبلک... » « ای رسول اگر تو را تکذیب کردند پیامبرانی هم که پیش از تو با بینات و نوشته های کتاب های روشنگر آمدند نیز تکذیب شده اند».
در آیه 183 همين سوره نيز می فرماید که پیامبران که معجزات خود را عرضه می کردند به دست مخالفان کشته شده اند. در آیه 33 سوره ی انعام خداوند به حضرت رسول می فرماید که اندوهگین از تکذیب مخالفان نباش آنها آیات خدا را هم تکذیب می کنند و سپس در آیه ی 34 می فرماید که «ولقد کذب رسل من قبلک» بدرستی که این تکذیب مخصوص پیامبران پیش از تو هم بوده است و از حضرت رسول می خواهد صبوری کند تا یاری خدا فرا رسد.
در سوره ی حج آیه ی 42 می فرماید «و ان یکذبوک فقد کذبت قبلهم قوم نوح و عاد و ثمود و اصحاب مدین و کذب موسی...» اگراینان تو را تکذیب کرده اند پیش از آنها قوم نوح و عاد و ثمود نیز تکذیب کرده اند. و نیز قوم ابراهیم و قوم لوط و مردم مدین و موسی نیز تکذیب گردید.
در سوره ی عنکبوت خداوند خطاب به تکذیب کنندگان حضرت رسول می فرماید:
« و ان تکذبوا فقد کذّب امم من قبلک » اگر شما انکار می کنید امت های قبل از شما نیز ( پیامبرانشان را) تکذیب می کرده اند.
همچنین در سوره های فاطر آیات 4 و 24 و 25 ، ص 4، نبآ 28 ، مومنون 105 ، صافات 21 ، طور 14 ، انفطار 9 ، الرحمن 43 ، ماعون 7 و ... از زوایای مختلف این تکذیبها مورد بررسی قرار گرفته است. که از متن این آیات چنین بر می آید که تکذیب پیامبران همیشه در طول تاریخ گذشته وجود داشته و آیندگان نیز چنین خواهند کرد.
مصطفی مه می شکافد نیمه شب ژاژ می خاید ز کینه بو لهب
آن مسیحا مرده زنده می کند و آن جهود از خشم سبلت می کند
بانگ سگ هرگز رسد در گوش ماه خاصه ماهی کو بود خاص اله
می خورد شه بر لب جو تا سحر درسماع از بانک چغزان بی خبر[8]
ب: دیوانه و مجنون خواندن پیامبران
سوره ی حجر آیه ی 16 می فرماید: «و قالوا یا ایها الذی نزل علیه الذکر انک لمجنون». (مخالفان رسول می گفتند): ای مردی که قرآن بر تو نازل شده بدرستی که تو دیوانهای.
سوره ی قمر آیه ی 9 مي گويد: قوم نوح بعد از تکذیب و انکار حضرت نوح او را دیوانه خوانده و به او دشنام دادند.
در سوره ی ذاریات آیه ی 39 فرعون، موسی (ع) را دیوانه خوانده است.
همچنین در سوره های شعرا 27 ، طور 29 ، قلم 2 و 51 ، ذاریات 52 ، صافات 36 ، تکویر 32 ، دیوانه خواندن پیامبران به ویژه پیامبر اکرم از سوی مخالفان را طرح کرده است.
ج : جادوگر خواندن پیامبران
سوره ی ذاریات آیه ی 52 سخن مهمی در این زمینه بیان داشته است می فرماید
« کذلک ما اتی الذین من قبلهم من رسول الا قالوا ساحر او مجنون»
« بدین سان بر آنهایی که از این پیش بودند پیامبر مبعوث نشد الا اینکه گفتند جادوگر یا دیوانه است»
و از این دسته آیات 39 سوره ی ذاریات، طور 29 و ... می باشد.
د : اسطوره خواندن و اساطیری دانستن سخنان انبیا به ویژه رسول اکرم (ص)
در سوره ی انعام آیه ی 25 در انتهای آیه چنین می فرماید « ... حتی اذا جاوک یجادلونک یقول الذین کفروا ان هذا الا اساطیر الاولین» « چون نزد تو می آیند با تو به مجادله می پردازند . کافران می گویند که اینها چیزی جز اساطیر پیشینیان نیست.»
در سوره ی انفال آیه ی 31 می فرماید چون آیات ما بر آنها خوانده شد گفتند شنیدیم و اگر بخواهیم ما هم همانند آن می گوییم این چیزی جز افسانه ی پیشینیان نیست.
در سوره ی نحل آیه ی 24 می فرماید « چون به آنها گفته شود پروردگارتان چه چیز نازل کرده است گویند افسانه ی گذشتگان (اساطیر الاولین) »
همچنین است سوره ی فرقان آیه ی 5 ، احقاف 17 ، مطففین 13 ، مومنون 83 ، نمل 68 ، قلم 15 تاریخی بودن محتوای قرآن و قصه بودن آن را از قول مخالفان طرح می نماید.
ه: شاعر خواندن حضرت رسول و شعر دانستن قرآن
این تهمت آنقدر از نظر قرآن اهمیت دارد که یک سوره به نام شعراء نازل گردیده است که در ادامه بطور مفصل تر آن را بررسی خواهیم نمود اما آیاتی که در قرآن آمده است به شرح ذیل اند:
شاعر دانستن پیامبر:
سوره ی انبیا آیه ی 5 « بل قالوا اضغاث احلام بل افتریه بل هو شاعر فلیاتنا بایدیکما ارسل الاولون» «گفتند سخنان او از خوابهای آشفته یا دروغ و افترا است که می گوید جز این نیست که او شاعر است وگرنه مانند پیامبران گذشته عمل می کرد.»
سوره ی صافات آیه ی 36 «و یقولون ائتنا لتارکوا آلهتنا لشاعر مجنون» «آیا به خاطر شاعری مجنون خدایان خود را رها کنیم» سوره ی طور آیه ی 30 «ام یقولون شاعر نتربص به ریب المنون» «می گویند شاعری است که منتظر مرگش هستیم»
الحاقه آیه ی 41 «و ما هو بقول شاعر قلیلاً ما تومنون» «(قرآن) سخن یک شاعر نیست اما اندکی کم ایمان می آورید»
شعر دانستن قرآن:
«و ما علمناه الشعر و ما ینبغی له ان هو الا ذکر و قران مبین» «ما به او شعر نیاموختیم و شعر شایسته ی او نیست این کتاب جز اندرز و قرآنی روشنگر نیست.»
و آیات متناوب دیگری در رد شعر بودن قرآن در سوره های دیگر آمده است.
آقای گنجی در نوشته هایش می گوید که دلیلی برای آسمانی بودن قرآن و وحی شدن آن از سوی خداوند به پیامبر اکرم وجود ندارد.
سوال ما اینست که یک انسان عادی و معمولی که هیچ سوادی نداشته و در هیچ دانشگاهی درس نخوانده ا ست و در جامعه ی عقب افتاده ی عرب جاهلی در 1400 سال پیش زندگی می کرد و یک فرد امی بوده است چطور کتابی را عرضه کرده است که در آن استراتژی تئوریک مخالفان انبیا را در کل تاریخ دین بشری به تفکیک طرح و شرح داده است و این نوع مخالفت ها را ریشه در نفسانیت غیر مومنان و تحریکات شیطان در نفوس آنها معرفی کرده و کل نزاع کلامی و فکری و قوانین آن را در تاریخ ظهور انبیا بیان نموده است. (در حالی که هیچ کتابی برای دست یابی حضرت رسول به این موارد وجود نداشته است). به نظر می رسد که این شیوه ی مبارزه تنها به گذشته ی انبیا مربوط نمی گردد و شیطان این کهنه روش خود را برای دشمنان انبیا در آینده ی تاریخ نیز به کار برده است. امروز نيز بعد از 1400 سال سروش و گنجی نیز می گویند قرآن شعر و رسول شاعر، اسلام اسطوره و بر ساخته تاریخ قرن هفتم میلادی است و محتویات قرآن در تضاد و تناقض با یکدیگر است و بسیاری از مطالب آن کذب است و رسالت رسول از سوی خداوند را تکذیب می کنند. و رویت های شهودی او را وهم دانسته و او را اسیر اوهام روحی خود می دانند. سخنانی که ده هزار سال است که تکرار می شود. این خود از معجزات قرآن است و ثابت می کند که این کتاب، آسمانی و وحی شده به رسول است و یک انسان نمی تواند ده هزار سال را تحلیل کند.
من همی گویم چو ایشان ای عجب
این چنین مهری چرا زد صنع رب
زین تنازع ها محمد در عجب
در تعجب نیز مانده بولهب
زین عجب تا آن عجب فرقی است ژرف
تا چه خواهد کرد سلطان شگرف[9]
ولی محمد اکبر آبادی در شرح خود ذیل این ابیات می نویسد:
مولوی دو تعجب را طرح می کند که دو دسته همیشه دارند یکی تعجبی که حضرت محمد (ص) و مومنان به او دارند که چرا کفار آیات روشن الهی را نمی بینند و دیگر تعجبی که ابولهب و پیروان کافر او دارند که چطور خدای حضرت محمد دیدنی و اثبات کردنی نیست . اینها همه از مهر خلقت رب است. کاری است که خداوند می خواهد در جهان اتفاق بیفتد.
ادامه دارد...
حسین کهفی